- handig: het programma (PDF) van de AIT-studiedag van 19 mei 2009
- ga direct naar de handouts
DIALOOG
Dialoog als ‘motor voor ontwikkeling’
Een baby wordt geboren met een ‘dialogic mind’; hersenen die zijn ingesteld op communicatie in
dialoog.
Video-opnames van premature baby’s in contact met hun ouders laten duidelijk zien dat zij al
in staat zijn tot een dialoog in ‘woord en gebaar’ met hun ouders als de condities goed zijn; namelijk
als er een vorm is van ontspannen aandacht voor elkaar. Spiegelen van gezichtsexpressies, klanken,
intonaties en ritmes zijn daarin essentiële elementen. Als de ouders sensitief afstemmen op hun kindje,
volgen baby en ouders elkaar als het ware ‘vanzelf’ in ‘ontspannen aandacht’. In de dialoog die hieruit
voortkomt komt het contact tot stand en de ontwikkeling op gang.
Deze processen zijn meer dan 20 jaar geleden beschreven door Daniël Stern, met Colwyn Trevarthen
en M. & H. Papousek, één van de grondleggers van het begrip: ‘intersubjectivity’ (wederkerigheid).
Destijds leidde dit onderzoek tot een doorbraak in het denken over het opvoeden van kinderen: waar
men er eerst van overtuigd was dat ouders hun kind in de opvoeding stap voor stap ‘bewust vormen’
o.a. tot een sociaal functionerend mens, was nu onomstotelijk in onderzoek vastgesteld dat van meet af
aan sprake is van wederzijdse initiatieven en dat de communicatie ‘in dialoog wordt gestuurd’.
Bij oudere kinderen en volwassenen blijft de behoefte aan wederkerigheid, dialoog en ontwikkeling
bestaan, ook wanneer er sprake is van langdurige of ernstige problemen. Herstel van communicatie en
ontwikkeling start altijd vanuit ‘ontspannen aandacht’ voor de initiatieven van de ander.
Het belang van deze ‘ontspannen aandacht’ voor de ontwikkeling van zowel kind als volwassene is
uitgewerkt door de Amerikaanse hoogleraar (kinder)psychiatrie D. Siegel in het begrip ‘mindfulness’,
een ‘gemoedstoestand’ waarbij denken, voelen en informatie verwerken met elkaar in balans zijn. Henk
Vermeulen verzorgt in de middag een workshop over dit onderwerp.
Recent is in Nederland ‘Het spiegelende brein’ van Marco Iacoboni gepubliceerd. In dit boek
beschrijft Iacoboni (neurowetenschapper aan de Universiteit van Californië) de functie van spiegelneuronen
in ons brein; deze stellen ons in staat om ons te spiegelen aan anderen en ons in te leven in
anderen. Deze cellen zijn de neurologische basis van imitatie, inlevingsvermogen en empathie en zijn
niet alleen belangrijk voor de hechting en sociaal-emotionele ontwikkeling, maar ook voor de taalverwerving,
het leren in bredere zin en het ‘moreel besef’. Het onderzoek met betrekking tot de
werking van spiegelneuronen verschaft ons veel inzicht m.b.t. de wederzijdse afstemming tussen ouders
en kinderen én de invloed van goed afgestemde communicatie in ons verdere leven. Marij Eliëns
(gezondheidswetenschapper) verzorgt een presentatie over ‘Het spiegelende brein’, waarbij ze vanuit de
wetenschappelijke inzichten de praktijk bij pedagogische vragen en problemen, belicht.
Bovenstaande processen zijn integraal onderdeel van de basale communicatie tussen mensen, waarbij
momenten van bewust afstemmen afgewisseld worden met langere reeksen van ‘onbewuste’ afstemming.
Bewuste afstemming is vaak nodig om de gewenste dialoog of verandering op gang te brengen,
onbewuste afstemming geeft hieraan vervolgens vorm, meestal beter afgestemd dan we dit bewust
zouden kunnen……
Gezien het belang van ‘onbewuste processen’ zijn we blij en vereerd om op 19 mei als plenaire inleider
Prof. Dr. A.J. Dijksterhuis te kunnen aankondigen. Sociaal psycholoog Ap Dijksterhuis doet onderzoek
naar de rol van het onbewuste bij het nemen van beslissingen o.a. in waarneming en in verschillende
vormen van sociaal gedrag. Hij publiceerde over onbewuste imitatie, perceptie, de verschillen
tussen impliciete en expliciete attitudes, onbewust doelgericht gedrag en over onbewuste processen in
beslissen. Recent onderzoek van Dijksterhuis laat zien dat beslissingen genomen na onbewust nadenken
vaak beter zijn dan beslissingen die genomen zijn na bewust nadenken. Dijksterhuis is auteur van het in
2007 verschenen boek: ‘Het slimme onbewuste’.
Na de intensieve verkenning in de ochtend van de wisselwerking tussen wetenschap en praktijk, wordt
in het middagprogramma verdiepend gewerkt aan de hand van specifieke thema’s. We wensen u een
boeiende, informatieve en inspirerende dag toe.
Marjan Hoogland
Coördinator landelijk bureau AIT
Reeds beschikbaar:
|