Studiedag 18 mei 2010 van de AIT

De volgende studiedag is op 22 november 2010: hulp met VHT/VIB bij complexe problematiek bij kinderen & gezinnen. Belicht wordt met name de hulp op indicatie en het samenspel met eerste lijns voorzieningen.

Het studiedagprogramma van 18 mei 2010 en inschrijfformulier voor 18 mei 2010 (PDF).

De handouts van deze studiedag.

Ondersteuning van kind en gezin op lokaal niveau

De vanzelfsprekende wens om bij opvoedingsvragen en/of opvoedingsproblemen ouders en kinderen dicht bij huis, vroegtijdig en effectief, ondersteuning en hulp te bieden, kan wellicht in de nabije
toekomst werkelijkheid worden. Niet alleen wordt dit voornemen beleidsmatig geformuleerd, maar er worden hiervoor nu ook daadwerkelijk financiële middelen ter beschikking gesteld. De oprichting van de Centra voor Jeugd en Gezin, is een concreet voorbeeld van dit beleid en een duidelijke stimulans voor de lokale voorzieningen op het gebied van onderwijs, welzijn, hulpverlening en zorg om gezamenlijk
een samenhangend en ‘sluitend’ zorgaanbod te realiseren op gemeentelijk niveau.

Grote vraag hierbij is hoe de verschillende voorzieningen met elk hun eigen ‘cultuur’ en specifiek toegeruste professionals, hierbij ook daadwerkelijk tot goede samenwerking kunnen komen. Naast beleidsmatige en organisatorische aspecten, gaat het hierbij ook om het vakmanschap op de werkvloer.

Om daadwerkelijk tot goede samenwerking te komen is een ‘verbindend’ theoretisch en praktisch kader nodig m.b.t. opgroeien en opvoeden van jeugdigen en de best mogelijke ondersteuning en hulp die daarbij vanuit verschillende invalshoeken gegeven kan worden.

Een belangrijke bijdrage hierbij wordt gegeven door videozomertraining (VHT) en video-interactiebegeleiding (VIB). Deze methodes zijn de afgelopen 25 jaar breed geïmplementeerd in alle bij de zorg voor jeugd betrokken werkvelden. Met 1800 actieve gecertificeerde professionals in welzijn, zorg en hulpverlening en ten minste hetzelfde aantal dat actief is in het onderwijs middels de inzet van schoolvideo-interactiebegeleiding (S-VIB), worden uitgaande van de minimum eisen die aan de driejaarlijkse verlenging van het certificaat worden gesteld, per jaar tenminste 12.000 begeleidingstrajecten gerealiseerd m.b.v. deze methodes.

De brede spreiding is te danken aan het centraal zetten van de concreet waarneembare ontwikkelingsbehoeftes van kinderen en het m.b.v. microanalyse en videofeedback ondersteunen van de betrokken
opvoeders bij het afstemmen op het kind. Hierbij staat de kwaliteit van interactie tussen opvoeder en jeugdige centraal. Deze ‘basiscommunicatie’ is immers de motor voor alle ontwikkeling en bepalend voor het welbevinden van zowel kind als opvoeders. Bij VHT en VIB wordt algemeen vakmanschap gecombineerd met specifiek vakmanschap.

Het algemeen vakmanschap betreft met name de kwaliteit van de gespreksvoering van de professional en de concrete kennis m.b.t. opgroeien en opvoeden van jeugdigen en de inbreng die dit vraagt van
ouders en andere betrokken opvoeders.

Het specifiek vakmanschap betreft met name de knowhow m.b.t. de specifieke ontwikkelingsvragen en -problemen van jeugdigen en de mogelijkheden voor ouders en professionals om daar in hun eigen
setting (bijv. thuis en op school) aan tegemoet te komen.

Vandaag laten wij u in het plenaire ochtendprogramma zien; hoe de concrete oriëntatie op de waarneembare ontwikkelingsbehoeftes van het kind leidt tot een gezamenlijk pedagogisch referentiekader voor alle bij de opvoeding betrokken professionals. Aansluitend en in een ‘doorgaande lijn’ wordt de koppeling gemaakt met het specifieke vakmanschap, ontwikkeld t.b.v. verschillende doelgroepen en
hulpvragen.

Speciale aandacht daarbij vandaag voor het maatschappelijk werk; een belangrijke schakel in de begeleiding en hulpverlening aan gezinnen op lokaal niveau. In samenwerking met het NJi is de handleiding ‘VHT in het MW’ geproduceerd; hierin wordt heel concreet de methodische hulpverlening aan gezinnen met kinderen in de schoolleeftijd besproken en in beeld gebracht. Belangrijk aspect van de werkwijze is het afstemmen van de begeleiding thuis en op school.

Marjan Hoogland
Coördinator Landelijk Bureau AIT

Studiedag 24 november 2009 van de AIT

Het studiedagprogramma (PDF).

De handouts van deze studiedag.

Samenwerking tussen onderwijs en jeugdzorg

Vroegtijdige ondersteuning en stimuleren van ontwikkeling, helpen in eigen omgeving, samenwerken in de keten; het zijn begrippen die al meer dan 20 jaar worden geformuleerd in beleidsplannen zowel door de overheid als door instellingen. Waren deze begrippen 20 jaar geleden nog vernieuwend en richting gevend voor het beleid in de jeugdzorg (Zo licht mogelijk, Zo kort mogelijk en Zo dicht mogelijk bij huis), thans overheerst vaak scepsis of het ooit gaat lukken om in de complexe organisatie van de jeugdzorg & het onderwijs de gewenste effectiviteit en slagvaardigheid te realiseren. Er zijn inmiddels grootschalige en complexe veranderingen gerealiseerd in de Jeugdzorg in de afgelopen
decennia; van een versnipperd en divers veld van zorgaanbieders, naar een overzichtelijk veld met Bureaus Jeugdzorg en enkele grote zorgaanbieders per (stads)provincie en recent het opnieuw opbouwen van het stelsel vanuit de gemeentes met daarin de Centra voor Jeugd en Gezin als middelpunt. Al deze grootschalige veranderingen kosten veel tijd, aandacht en energie en veroorzaken ook veel stress bij betrokkenen. De veranderingen brengen nieuwe positieve mogelijkheden met zich mee, maar ook risico’s. Of een stelselwijziging tot verbeteringen leidt, hangt van veel factoren af die de uitvoerend werkers niet of nauwelijks kunnen beïnvloeden. Duidelijk is wel dat de uiteindelijke kwaliteit van jeugdzorg en onderwijs juist nauw samenhangt met de kwaliteiten van de professional; dit
was 20 jaar geleden precies zo als nu. Een competente professional houdt van zijn werk, beschikt en verwerft de gewenste knowhow en werkt in een omgeving die voldoende ondersteunend is. Last but
not least: de competente professional werkt adequaat samen, zowel intern als extern; waarbij de (gezamenlijke) focus gericht blijft op de doelgroep, op de leerling en/of de cliënt. Beleidsmatig is er op dit moment veel aandacht voor het realiseren van een goede afstemming tussen onderwijs en zorg. Zo komt er wetgeving rond ‘zorg in en om de school’, waaronder de zorg- en adviesteams / ZAT’s.

Ook in de praktijk wordt daar in verschillende regio’s al jaren aan gewerkt. De School Video Interactie Begeleider en de Video Home Trainer staan hiermee aan de vooravond van een nauwere
samenwerking en afstemming. De methodes VHT en S-VIB zijn nauw verwant en beiden gebaseerd op het systematisch benutten van ‘basiscommunicatie’. Hulpverlening thuis (met VHT) die gekoppeld
wordt aan begeleiding op school (met S-VIB), kan ons inziens gezamenlijk een groter positief effect bereiken dan ieder afzonderlijk. We gaan vandaag met u de samenwerkingsmogelijkheden verkennen.
In het plenaire ochtenddeel leggen we hiervoor eerst een brede basis, zowel vanuit het beleid als vanuit onderzoek. Weten waar we staan en waar we naar toe willen, helpt ons om vervolgens ook praktisch
stappen te zetten om de gezamenlijke zorg voor de jeugd in ons land te verbeteren. Wij zijn er van overtuigd dat de professionals vanuit hun vakmanschap ‘het verschil’ kunnen maken door concepten aan te dragen waarbij beleid vertaald wordt naar de praktijk. Ik wens u allen, mede namens de AIT-collega’s een inspirerende en activerende studiedag toe!

Marjan Hoogland
Coördinator landelijk bureau AIT

Studiedag 19 mei 2009 van de AIT

Het studiedagprogramma (PDF).

De handouts van deze studiedag.

DIALOOG

Dialoog als ‘motor voor ontwikkeling’

Een baby wordt geboren met een ‘dialogic mind’; hersenen die zijn ingesteld op communicatie in dialoog.

Video-opnames van premature baby’s in contact met hun ouders laten duidelijk zien dat zij al in staat zijn tot een dialoog in ‘woord en gebaar’ met hun ouders als de condities goed zijn; namelijk als er een vorm is van ontspannen aandacht voor elkaar. Spiegelen van gezichtsexpressies, klanken, intonaties en ritmes zijn daarin essentiële elementen. Als de ouders sensitief afstemmen op hun kindje, volgen baby en ouders elkaar als het ware ‘vanzelf’ in ‘ontspannen aandacht’. In de dialoog die hieruit voortkomt komt het contact tot stand en de ontwikkeling op gang.
Deze processen zijn meer dan 20 jaar geleden beschreven door Daniël Stern, met Colwyn Trevarthen en M. & H. Papousek, één van de grondleggers van het begrip: ‘intersubjectivity’ (wederkerigheid). Destijds leidde dit onderzoek tot een doorbraak in het denken over het opvoeden van kinderen: waar men er eerst van overtuigd was dat ouders hun kind in de opvoeding stap voor stap ‘bewust vormen’ o.a. tot een sociaal functionerend mens, was nu onomstotelijk in onderzoek vastgesteld dat van meet af aan sprake is van wederzijdse initiatieven en dat de communicatie ‘in dialoog wordt gestuurd’. Bij oudere kinderen en volwassenen blijft de behoefte aan wederkerigheid, dialoog en ontwikkeling bestaan, ook wanneer er sprake is van langdurige of ernstige problemen. Herstel van communicatie en ontwikkeling start altijd vanuit ‘ontspannen aandacht’ voor de initiatieven van de ander.
Het belang van deze ‘ontspannen aandacht’ voor de ontwikkeling van zowel kind als volwassene is uitgewerkt door de Amerikaanse hoogleraar (kinder)psychiatrie D. Siegel in het begrip ‘mindfulness’, een ‘gemoedstoestand’ waarbij denken, voelen en informatie verwerken met elkaar in balans zijn. Henk Vermeulen verzorgt in de middag een workshop over dit onderwerp.

Recent is in Nederland ‘Het spiegelende brein’ van Marco Iacoboni gepubliceerd. In dit boek beschrijft Iacoboni (neurowetenschapper aan de Universiteit van Californië) de functie van spiegelneuronen in ons brein; deze stellen ons in staat om ons te spiegelen aan anderen en ons in te leven in anderen. Deze cellen zijn de neurologische basis van imitatie, inlevingsvermogen en empathie en zijn niet alleen belangrijk voor de hechting en sociaal-emotionele ontwikkeling, maar ook voor de taalverwerving, het leren in bredere zin en het ‘moreel besef’. Het onderzoek met betrekking tot de werking van spiegelneuronen verschaft ons veel inzicht m.b.t. de wederzijdse afstemming tussen ouders en kinderen én de invloed van goed afgestemde communicatie in ons verdere leven. Marij Eliëns (gezondheidswetenschapper) verzorgt een presentatie over ‘Het spiegelende brein’, waarbij ze vanuit de wetenschappelijke inzichten de praktijk bij pedagogische vragen en problemen, belicht.

Bovenstaande processen zijn integraal onderdeel van de basale communicatie tussen mensen, waarbij momenten van bewust afstemmen afgewisseld worden met langere reeksen van ‘onbewuste’ afstemming. Bewuste afstemming is vaak nodig om de gewenste dialoog of verandering op gang te brengen, onbewuste afstemming geeft hieraan vervolgens vorm, meestal beter afgestemd dan we dit bewust zouden kunnen……

Gezien het belang van ‘onbewuste processen’ zijn we blij en vereerd om op 19 mei als plenaire inleider Prof. Dr. A.J. Dijksterhuis te kunnen aankondigen. Sociaal psycholoog Ap Dijksterhuis doet onderzoek naar de rol van het onbewuste bij het nemen van beslissingen o.a. in waarneming en in verschillende vormen van sociaal gedrag. Hij publiceerde over onbewuste imitatie, perceptie, de verschillen tussen impliciete en expliciete attitudes, onbewust doelgericht gedrag en over onbewuste processen in beslissen. Recent onderzoek van Dijksterhuis laat zien dat beslissingen genomen na onbewust nadenken vaak beter zijn dan beslissingen die genomen zijn na bewust nadenken. Dijksterhuis is auteur van het in 2007 verschenen boek: ‘Het slimme onbewuste’.

Na de intensieve verkenning in de ochtend van de wisselwerking tussen wetenschap en praktijk, wordt in het middagprogramma verdiepend gewerkt aan de hand van specifieke thema’s. We wensen u een boeiende, informatieve en inspirerende dag toe.

Marjan Hoogland Coördinator landelijk bureau AIT

Presentaties en handouts Studiedagen AIT

Op deze site zijn de presentaties en handouts van de volgende studiedagen in te zien:

- studiedag van 7 mei 2007 (leden)

- studiedag van 26 november 2007 (leden)

- studiedag van 20 mei 2008 (leden)

- studiedag van 25 november 2008

- studiedag van 19 mei 2009

- studiedag van 24 november 2009